Jaloezieën sluiten strak. Warmte drukt tegen het glas. Je wilt ademen, maar de lucht weigert te bewegen.
Juni 2024 was wreed. De temperatuur in Frankrijk schoot omhoog tot boven de 40 graden Celsius. Mensen wilden niet alleen koeling, ze hadden het ook nodig. Het winkelend publiek stormde letterlijk de winkels binnen. Draagbare ventilatoren verdwenen. AC-units werden binnen enkele minuten weggerukt.
Deze paniekaankoop zal geen anomalie zijn.
De planeet wordt heter. Het Internationaal Energieagentschap voorspelt een enorme verandering tegen 2050: tweederde van de huishoudens wereldwijd zou over airconditioning kunnen beschikken. Europa? Het wordt laat wakker. Op dit moment heeft slechts ongeveer 20% van de Europeanen airconditioning in huis. Groot-Brittannië volgt met slechts 4%. Vergelijk dat eens met de VS, waar 90% van de huizen gekoeld wordt, gevoed door spotgoedkope elektriciteit.
Maar het AC-debat in Europa gaat niet alleen over temperatuur. Het is een politieke knuppel.
Marine Le Pen beloofde universele AC voor Frankrijk. De Britse Conservatieven hebben gezworen de netto-nulregels te schrappen die de koeling in nieuwbouw beperken. Dan heb je nog het argument dat AC een luxe is voor de rijken. Ze waarschuwen voor een energieval van ‘Amerikaanse stijl’, waarbij we meer energie verbranden om te ontsnappen aan de hitte die wordt veroorzaakt door het verbranden van meer energie.
Klinkt cynisch? Misschien. Maar hitte is dodelijk.
Alleen al in 2019 heeft AC bijna 200 voortijdige sterfgevallen onder 65-plussers voorkomen. Dat is geen troost. Dat is overleven. Europa warmt sneller op dan welk continent op aarde dan ook. Noorwegen, Finland, Groot-Brittannië? Deze plaatsen met ‘milde’ zomers worden geconfronteerd met extreme hittegolven die vreemd aanvoelen.
“We zullen meer koeling nodig hebben om mensen te beschermen”, zegt Nicole Miranda, docent aan Oxford. “Maar niet door in paniek inefficiënte draagbare AC’s te kopen.”
De huidige woningen zijn ontworpen om de winterhitte vast te houden. Tijdens een hittegolf in de zomer veranderen diezelfde huizen in ovens. Het Climate Change Committee waarschuwt dat in 2050 meer dan 90% van de Britse huizen tijdens ernstige perioden oververhit zou kunnen raken. Oude trucs – dikke muren, kleine ramen, luiken – falen. Ze kunnen niet genoeg zon tegenhouden.
Dus zetten we de airco aan.
Hier is het vuile geheim.
De machine die je koel houdt, verwarmt de planeet. AC’s zijn verantwoordelijk voor 3% van de mondiale broeikasgassen. Meer dan de luchtvaart. Als we zoals voorspeld meer eenheden installeren, kan de vraag naar elektriciteit voor koeling tegen 2055 verdrievoudigen.
Zonne-energie helpt. Maar de kerntechnologie? Het zit vast in het verleden.
Conventionele AC’s pompen koelmiddelen rond. Veel van deze chemicaliën – gefluoreerde gassen – zijn duizenden malen slechter voor de atmosfeer dan CO2. De EU heeft ze in 2024 verboden. Veel succes met het vervangen ervan. Propaan brandt. Ammoniak vergiftigt je. Het is een slechte keuze van chemicaliën.
Enter: solid-state koeling.
Vergeet het gas. Denk aan metaal. Denk aan magnetisme. Denk aan natuurkunde.
Paul Motzki van de Saarland Universiteit werkt aan nikkel-titaniumlegeringen. Rek het metaal uit. Laat het los. Het springt terug en absorbeert warmte. Geen gas nodig. Geen lekkende leidingen. Gewoon een koele kamer. Motzki denkt dat dit de kamertemperatuur efficiënter met 5 tot 1 graden Celsius zou kunnen verlagen dan de huidige grote machines.
Anderen proberen verschillende invalshoeken:
– Mimic Systems gebruikt halfgeleiders om warmte door de muren van appartementen te duwen.
– Magnotherm maakt gebruik van magnetische velden (te beginnen met koelkasten).
– Barok in Cambridge knijpt plastic kristallen samen om warmte vrij te geven. Ze hebben onlangs 10 miljoen dollar opgehaald.
Is dit de toekomst?
“Europa loopt voorop”, zegt Motzki. “Maar we hebben kapitaal nodig.”
Lindsay Rasmussen van Third Derivative is het daarmee eens. De technologie is veelbelovend. Het is vroeg. Onbewezen op schaal. Ze vergelijkt het met zonne-energie. Onderzoek begint in Europa. Commercialisering vindt plaats in de VS. Massaproductie vindt plaats in Azië.
Waar komt solid-state koeling terecht? Waarschijnlijk in Azië, opgepikt door giganten als Samsung of Daikin die deze laboratoria als haviken in de gaten houden.
Prime Day komt eraan. De prijzen voor raameenheden zullen dalen. Koop ze als je wilt.
Maar het installeren van meer AC zal het Europese hitteprobleem niet oplossen. Onze steden zijn betonnen dozen. We moeten de dozen koelen, niet alleen de kamers erin.
Miranda en het IEA pleiten voor een ‘afkoelingshiërarchie’:
1. Houd eerst de hitte buiten (bomen, schaduw, reflecterende verf).
2. Natuurlijk ventileren.
3. Gebruik AC alleen waar dit kritiek is (ziekenhuizen, scholen, ouderenzorg).
Parijs deed dit vóór de Olympische Spelen van 2024. Ze voerden koud rivierwater ondergronds door om openbare gebouwen te koelen. Slim. Efficiënt. Lokaal.
Beleidsmakers beginnen te beseffen dat we ons moeten aanpassen. De hittegolven worden groter.
We kunnen betere machines bouwen. We kunnen technologie uit het Oosten importeren. Maar zullen we de bomen op tijd planten?
Dat deel is aan ons. En eerlijk? Het voelt alsof we al te laat zijn.
